Thông Tin Du Lịch

Chợ làng, hiểu một cách nôm na, đó là những ngôi chợ nhỏ, đơn sơ ở những làng quê, nó hoàn toàn mang tính tự phát do nhu cầu trao đổi mua bán những sản vật từ một nền kinh tế nông nghiệp tự sản tự tiêu của người nông dân Việt Nam.

Ở Cà Mau  ngày nay có những ngôi chợ tự mọc lên rất nổi danh như chợ phường 8, phường 5, nhưng đó không phải là chợ làng ngày xưa mà là chợ phường được nhiều người nông dân từ các vùng ngoại ô thành phố tự sản xuất được đem ra ngồi bán, mấy mươi năm về trước cũng bắt đầu mọc lên từ hình thái chợ làng.

Tôi có ông anh, hơn 10 năm trước rời quê hương Thới Bình lên Cà Mau sinh sống. Choáng ngợp cảnh nội thành đất chật người đông, anh quyết định chọn ngoại thành mua đất cất nhà. Đây là vùng ngoại ô, từ nhà anh đến trung tâm chợ thành phố như chợ phường 2 không xa. Gần nhà anh có chợ làng sáng nào cũng họp một phiên.

Tôi còn nhớ có một năm, để chuẩn bị ăn Tết, nhà ông anh tôi như một cái xưởng chế biến thực phẩm nho nhỏ. Anh ra chợ làng kế nhà gom mua hàng chục ký cá chạch, cá sặt bổi, sặt bướm, cá lóc về làm khô, giăng dây kẽm phơi đầy trước sân. Rồi nào là tép mòng (tép rong, một loại tép nước ngọt), tép đất làm mắm tôm mặn, tôm chua.

Đặc biệt là mua cá dày về rọng sẵn trong nhà. Chiều 29 Tết, anh tôi đi nhổ rau đắng đất, mọc đầy dưới những đáy ao, bờ ao mặt đất vừa mới ráo, mang về chia thành từng phần làm quà. Mỗi một túi quà gồm có rau đắng đất, các loại cá khô cùng hũ mắm tôm.

Tết năm đó, anh tặng "chiến hữu" toàn đặc sản quê nhà nhưng được làm ngay ở chợ Cà Mau. Riêng những bạn chí thân và biết ăn, anh tặng thêm cặp cá dày, làm cho người được tặng ngỡ ngàng, bởi lâu rồi từ lúc xa quê, có người phải 5-10 năm mới thấy mặt loài cá trứ danh này, mà nó lại còn sống nhăn, giãy đành đạch giữa cái chốn phồn hoa đô hội.

Đô thị hóa đến nhanh, chẳng được mấy năm tận hưởng cái hương vị quê nhà, cái xóm nhỏ thứ hai của ông anh tôi đã bị giải tỏa, đền bù, tái định cư. Cái chợ làng quanh đó cũng đã biến mất. Những sản vật của thiên nhiên đến từ những cánh đồng quê quanh vùng cứ thưa dần rồi mất hẳn, hoặc năm khi mười họa mới quay trở lại một lần nhưng số lượng thì ít ỏi.

Không còn đặc sản chợ làng, ông anh tôi nghĩ đến chuyện đi "săn hàng độc" ở những chợ làng xa. Vào những thứ bảy, chủ nhật, anh rủ tôi đi về các chợ phường, đi thật sớm để đón các bà chị từ trong quê ra có hàng độc mà mấy ông chồng vừa bắt được đêm hôm trước đem ra bán.

Thế rồi thời gian gần đây, những ngôi chợ làng "hư danh" gần nhà ông anh tôi xuất hiện trở lại, một số ít người chuyên buôn "hàng độc" số lượng không nhiều, còn chất lượng thì kém xa hồi trước, nhưng giá cả thì thật là khủng khiếp. Tép mòng 45 ngàn một ký, cá chạch 50 ngàn một ký, vọp thì bán tính bằng ký, mà tép mòng, xin nói hơi quá lời một chút, nó chỉ lớn hơn đầu cây tăm, cá chạch cũng chỉ nhỏ bằng đầu ngón tay út, y như rằng chúng vừa mới được sanh nở ngày trước thì ngày sau được "đưa lên sàn giao dịch".

Với tuổi thơ của những người như tôi, tép mòng là phế phẩm của tạo hóa. Cho không ai lấy, bán chẳng ai mua, hồi đó chúng nhiều vô số kể, chúng thường được làm mồi câu cá và làm thức ăn cho vịt đẻ. Mặc dù chế biến thành thứ mắm tôm chua để ăn kèm với thịt luộc, cá luộc, cá nướng thì rất ngon, nhưng để gọi đúng giá trị của chúng trong cái kho tàng tài sản thiên nhiên thì tép mòng là thứ rất tầm thường.

Chọn một vùng ngoại ô để sống, ông anh tôi tự hào mình là người phát hiện ra những ngôi chợ làng như mang theo được cả một không gian của quê hương về nơi ở mới. Nhưng rồi cái niềm vui, niềm tự hào ấy cũng chóng vánh qua đi, trong ký ức của anh lại bắt đầu có thêm nỗi nhớ. Nhớ những ngôi chợ làng mà giờ đây ngày ngày anh vẫn đến, vẫn đi qua, nhưng chỉ còn là tên gọi.

Anh đã bỏ cái thói quen mới vừa được hình thành là đi "săn hàng độc". Anh nói với tôi rằng thậm chí anh còn không dám nhìn vào mấy cái mẹt tép mòng, mấy cái rổ cá chạch, mấy thau cá sặt, cá rô non... Ở đó nó như chứa đựng cả một sự vô lý, những giá trị bị đảo lộn.

Cái cảm giác không dám nhìn ấy anh không thể giải thích, nhưng anh nói rằng nó rất tự nhiên như thế. Tự nhiên như người ta cố né tránh chạm phải cái sự bất chấp đạo lý của vấn đề về một số phận nào đó, biết rằng đau nhưng vô phương can thiệp và cứu chữa. Ôi, chuyện cá tôm mà cũng buồn thật đó./.

Ngô Gia Quý
Nguồn: Baocamau